Η εισαγωγή στην Ανώτατη Εκπαίδευση αποτελεί ένα ζήτημα που απασχολεί τους ανθρώπους σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο, πλέον και στις αναδυόμενες χώρες.
Σπουδαστές από την Κίνα έχουν κατακλύσει όλο τον κόσμο. Ινδοί, Κορεάτες και άλλοι ανταγωνίζονται σε πολύ υψηλό επίπεδο στις σπουδές τους νέους στην Αμερική και την Ευρώπη. Η πραγματική ζωή είναι εδώ. Η 4η βιομηχανική επανάσταση είναι εδώ.

Σ’ εμάς αντιστοιχεί να ασχοληθούμε με τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, οι οποίες αφορούν στην εισαγωγή των νέων στα Ελληνικά Πανεπιστήμια. Καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ζητήματα όπως: τα θέματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, την ύλη, τον τρόπο εκπαίδευσης, το Εξεταστικό Σύστημα και τις ικανότητες που απαιτούνται για τη διαχείριση όλων των παραπάνω. Βέβαια, τα περισσότερα από τα ζητήματα αυτά εξελίσσονται συνεχώς και ραγδαία. Οι εξελίξεις και οι ανάγκες τρέχουν συχνά πιο γρήγορα από την ψήφιση των νόμων.

Τι συνέβαινε μέχρι τώρα

Η εξεταστέα ύλη ήταν μικρή και ορισμένη. Η ύλη της Γ΄ Λυκείου είχε αρκετές αφαιρέσεις τα τελευταία 10 χρόνια. Χρόνο με τον χρόνο είχαμε ανακύκλωση παραπλήσιων θεμάτων. Οι δυνατότητες συνδυασμού γνώσεων ήταν περιορισμένες. Ο τρόπος που θέτονταν τα ερωτήματα ήταν αφηρημένος, χωρίς να συνδέονται με τον πραγματικό κόσμο. Οι εκφωνήσεις ήταν μικρές και παρέπεμπαν απευθείας στο ζητούμενο, στους τύπους και στη μεθοδολογία.

Η αποστήθιση της θεωρίας, η απομνημόνευση βημάτων επίλυσης και η χρήση ορισμένων «κόλπων» ήταν τα εργαλεία για να λύσει κανείς τα θέματα. Η έλλειψη της σε βάθος κατανόησης της ύλης και η συσχέτισή της με την πραγματικότητα είχε ως αποτέλεσμα οι γνώσεις να μην ακολουθούν τον υποψήφιο στην επόμενη φάση, δηλαδή στις σπουδές του.

Ποια είναι η νέα κατάσταση – θέματα ΝΕΟΥ ΤΥΠΟΥ

Η εξεταστέα ύλη είναι μεγάλη και όχι απόλυτα ορισμένη. Η ποικιλία των θεμάτων αυξάνεται και οι δυνατότητες συνδυασμού γνώσεων είναι πολλές. Οι εκφωνήσεις μεγαλώνουν και τα δεδομένα είναι περισσότερα. Το ερώτημα δεν τίθεται απευθείας. Δίνονται στοιχεία που πρέπει να συνδυαστούν, να συσχετιστούν και να οδηγήσουν τον μαθητή στο τελικό ζητούμενο. Στη συνέχεια απαιτείται σύνθεση της απάντησης. Η τελική επεξεργασία είναι πιο απλή απ’ ότι παλιότερα. Η δυσκολία μεταφέρεται στην αρχή, στην αποκωδικοποίηση και τη συσχέτιση των δεδομένων! Η ανατροπή είναι μεγάλη τόσο στον τρόπο διδασκαλίας εκ μέρους των εκπαιδευτικών όσο και στις ικανότητες που πρέπει να αναπτύξει ο μαθητής! Η εκπαίδευση (διδάσκοντες και διδασκόμενοι) πρέπει να προσανατολιστεί στις νέες απαιτήσεις.

Η διδασκαλία και η μελέτη αφορούν πλέον την ανάπτυξη:

•  Των ήπιων δεξιοτήτων (soft skills):
Με τον όρο «ήπιες δεξιότητες» αναφερόμαστε στις άυλες, μη τεχνικές δεξιότητες που έχουν να κάνουν περισσότερο με την προσωπικότητα και την προσέγγιση του ατόμου απέναντι στην εργασία και τη ζωή εν γένει.
•  Του γλωσσικού γραμματισμού:
Στον σύγχρονο κόσμο η έννοια του γραμματισμού αφορά στην ικανότητα του ατόμου να χρησιμοποιεί τη γλώσσα, τους αριθμούς, εικόνες και ηλεκτρονικά μέσα προκειμένου να κατανοεί, να επικοινωνεί, να αποκτά χρήσιμες γνώσεις και να δίνει απαντήσεις σε θέματα που τίθενται.
•  Του μαθηματικού γραμματισμού:
Ο μαθηματικός γραμματισμός αφορά σε μαθηματικές ικανότητες οι οποίες επιτρέπουν στον άνθρωπο να ανταποκρίνεται στις πρακτικές και μαθηματικές απαιτήσεις της καθημερινής του ζωής. Επιπλέον του δίνουν τη δυνατότητα να καταλαβαίνει και να εκτιμά τις πληροφορίες που παρουσιάζονται με μαθηματικούς όρους, όπως πίνακες, γραφικές παραστάσεις, ποσοστά κ.λπ.
•  Των ψηφιακών δεξιοτήτων (digital skills):
Ο όρος αναφέρεται στις ικανότητες να χρησιμοποιεί κανείς ψηφιακά προγράμματα και συσκευές με αποτελεσματικότητα, χωρίς να είναι ειδικευμένος χρήστης

Μήπως όλα αυτά είναι πολύ θεωρητικά; Μήπως δεν υπάρχει πρακτική εφαρμογή; Αν κατανοήσουμε την αναγκαιότητα, θα βρούμε τους τρόπους με τους οποίους όλα αυτά γίνονται πράξη. Θα κλείσω με την επίκληση των απόψεων της εκπαιδευτικού «Joy Lin», η οποία είναι μια από τις πλέον ικανές και εμπνευσμένες εκπαιδευτικούς στην Αμερική και έχει διδάξει μαθηματικά σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες. Σύμφωνα με τη Lin η κατανόηση των μαθηματικών και η επιτυχία των μαθητών στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων έχει σχέση με μια ευρύτερη παιδεία, με την ικανότητά τους να διαβάζουν, να γράφουν, να σκέφτονται και να εκφράζουν τις απόψεις τους. «Ο καλύτερος τρόπος, λοιπόν, για να τους βοηθήσουμε στην αντιμετώπιση σύνθετων μαθηματικών προβλημάτων είναι να τους ωθήσουμε να βελτιώσουν την σχέση τους με τη γλώσσα, επειδή πρέπει πρώτα να κατανοούν ένα πρόβλημα και μετά να το λύνουν» (Δείτε περισσότερα εδώ).

Υπάρχουν πολλοί έμπειροι καθηγητές, ειδικοί στο αντικείμενό τους. Μέχρι τώρα χρησιμοποιείται στη διδασκαλία το μοντέλο να περιλαμβάνονται όλες οι πιθανές μεθοδολογίες στις σημειώσεις που παρέχονται στον μαθητή, δηλαδή το να τα έχει ο μαθητής όλα «τακτοποιημένα σε κουτάκια». Το μοντέλο αυτό έχει αποδώσει στο παρελθόν αλλά με την πάροδο του χρόνου αποδεικνύεται ολοένα και λιγότερο αποτελεσματικό. Για να μπορέσει ο μαθητής να απαντήσει στα θέματα νέου τύπου πρέπει προηγουμένως να έχει αναπτύξει την κριτική του σκέψη, ώστε να κατανοήσει την εκφώνηση και να προσδιορίσει το ζητούμενο. Χρειάζεται να γνωρίζει λέξεις, έννοιες, πραγματικές καταστάσεις. Όπως λέει και η Joy Lin, καλό θα ήταν να ασχολούμαστε και λίγο με τη λογοτεχνία…

Νέες προκλήσεις!

Οι νέοι άνθρωποι, οι μαθητές, θα προσαρμοστούν γιατί θέλουν να «επιβιώσουν» στις νέες συνθήκες.

Εμείς, οι έμπειροι καθηγητές θα αλλάξουμε για να τους βοηθήσουμε;

Πιστέψτε με, η απάντηση «ναι» δεν είναι ανέξοδη!

∆ημήτρης Τακόπουλος